زینب شریفی

موهبت همسایگی عراق و ایران در هماره‌ی تاریخ سبب هم‌گرایی بسیاری حقوق مادی و معنوی مربوط به هر دو ملت بوده است. در ادوار باستان، برآمدن نخستین تمدن (سومر) و شکل‌گیری اوّلین امپراتوری‌ها (اَکَد – آشور) در عراق و سوق آن‌ها به سمت ایران، انعکاسی از این رویه را در امپراتوری هخامنشیان باعث شد چرا که ایرانیان نیز بعدها برای بسط امپراتوری سیاسی – فرهنگی خویش در عراق پیش رفتند.

بدین‌ترتیب عراق تا برآمدن اسکندر مقدونی و به‌طور متناوب پس از آن، تحت تصرف ایران بود. این امر، پیوستگی‌های فرهنگی – سیاسی – مذهبی و اقتصادی هر دو سرزمین که از هزاره‌ها قبل شکل گرفته بود را شدت بخشید به‌ویژه که مدت‌ها قبل، موهبت خط تصویری از سومر عراق به سایر سرزمین‌ها سیر داده شده بود تا بر اتحادی نوین در سرزمین‌های صاحب تمدن تاکید ورزد.

در ادوار تاریخی (حدود ۷۰۰ پس از میلاد)، عراق به‌عنوان مرکز خلافت اسلامی صدها سال بر اقصی نقاط جهان حکم راند. این امر حتی با وجود برآمدن بسیاری سلسله‌ها در نقاط مختلف امپراتوری معنوی اسلام هیچگاه بی‌نیاز و مستقل از منویات خلفای عراق نشد چرا که علاوه‌بر حفظ یکپارچگی حکومت اسلامی بر پاسداشت دستاوردهای آن به‌ویژه در ایران تأکید ورزید؛

در همین برهه، ظهور مذهب تشیّع و عبور آن از خوزستان ایران تا رسیدن به اندیشه‌ی پاک ایرانیان، نموداری از عالی‌ترین هم‌گرایی تاریخی دو ملت باز هم در صدور تمدنی مذهبی به سایر نقاط جهان واقع گردید. شیوع و بسط تشیّع در ایران نه‌تنها به‌دلیل اراده‌ی ایرانیان صورت گرفت که در راستای امانت‌داری هر دو ملت در رساندن آن به حکومت‌هایی کاملاً شیعی شکل گرفت. این مهم در دوره‌ی صفویه و جمهوری اسلامی به‌منصه‌ی ظهور نشست.

در دوره‌ی معاصر و همگام با شکل‌گیری مفهوم دولت – ملت، ایران و عراق با حفظ مرزهای سیاسی – جغرافیایی هم‌چنان به مراودات مشترک در حوزه‌های فرهنگی – مذهبی و اقتصادی ادامه دادند. امری که به‌ویژه در خوزستان و جنوب عراق که هم‌گرایی شدیدتری دارند، بیشتر نمود پیدا کرد اما برآمدن صدام و آغاز جنگ تحمیلی، وقفه‌ای طولانی در این مسیر را سبب گردید.

حکومت بعث اگر چه سعی کرد ریشه‌های هر آن‌چه ارتباط بین ایران و عراق بود را در آن هشت سال کذایی از بین ببرد اما حضور عناصر شاخص فرهنگی – مذهبی هم‌چون زبان، مذهب و پیوستگی قومی – قبیله‌ای به‌ویژه در استان‌های مرزی ایلام، خوزستان و سایر نقاط کشور که جنگ‌زدگان از هر دو سو را در خویش پذیرفت، هم‌چنین حضور عتبات عالیات و شوق ایرانیان به عینی ساختن مجاورت ائمه‌ی اطهار (ع) در شکل زیارت، سبب پیوستگی بیش از پیش مردمان این‌دو سرزمین شد. بر این موارد باید زیارت اربعین را نیز افزود که اوج اشتراک مساعی دولت – ملت‌های ایران و عراق حد فاصل دو دهه‌ی اخیر را جلوه داده است.

تمام‌ این موارد سبب شده تا عراق، امروز در سومین جنگی که به ایران تحمیل شده با اتکاء به مجموعه مولفه‌های مشترک فی‌مابین و نظرداشت حمایت‌های ایران از استقلال این کشور مقابل امریکا و دست‌نشانده‌های آن نظیر داعش به حمایت از کشور دوست و همسایه‌ی خویش برخیزد. امری که اوج آن با برافراشتن بیرق‌های عشایر عرب عراق نمود پیدا کرد.